Uit die Geskiedenis

Oploop na Bloedrivier.


Die vernaamste rede vir die Groot Trek was dat die Trekkers vryheid vir hulleself gesoek het en ’n bereidwilligheid om in vrede saam met enige van die ander swart volke te leef. Maar die bloedvergieting waarvan hulle weggetrek het, het hulle steeds agtervolg in hulle soeke na ’n nuwe vaderland.


Elke lid van een van die eerste trekekspedisies onderleiding van Johannes Jacobus (“Lang Hans”) Janse van Rensburg, is in 1836 deur ’n swart stam vermoor in die omgewing van die Komatirivier.


Op die walle van die Vaalrivier is die trek van A.H. Potgieter in Augustus 1836 deur die Ndebele van Mzilikaze aangeval waarin Boere vermoor is, hulle kinders ontvoer is en talle goedere gebuit is.


Kort daarna is die oorlewendes weer aangeval. Vanuit sy bastion, honderde kilometers ver, in die Marikovallei wat hy in daardie stadium van die BaHurutse verower het, het Mzilikaze 5 000 soldate gestuur om die laer by Vegkop in die huidige noord-Vrystaat aan te val. ’n Skamele 34 Trekkers, sommige bloedjonk en ander stokoud, het die aanslag afgeweer, hoewel van hulle vee gebuit is. Vervolgens is ’n kommando saamgestel wat die Ndebele beslissend in 1837 verslaan het.


Daarop het Mzilikaze en sy volgelinge hulle aan die gebied onttrek wat nou Transvaal is en waar die Trekkers hulle gevestig het. Daar moet kennis geneem word dat Mzilikaze – soos die Boere – ‘n nuwe aankomeling in Transvaal was, nadat hy van die wraak van die Zoeloekoning Sjaka in die 1820’s weggevlug het. Die verskil tussen hom en die trekkers was dat Mzilikaze het so ver as wat hy gegaan het, moord en doodslag nagelaat.


Die grootste groep Trekkers onder die leiding van Piet Retief, wou hulle in ’n gebied tussen die Umzimvubu- en Tugelarivier in Natal vestig; ook ’n gedeelte met min swartes weens die Mfecane. Aan die noorde van die gebied was die koninkryk van Zoeloeland; maar die Zoeloekoning se jurisdiksie is ook oor die gebied suid van die Tugela erken. Met hierdie wete het die Trekkers probeer om met Dingane, die koning van die Zoeloes, ’n ooreenkoms aan te gaan.


Retief het ’n ooreenkoms met hom bereik en op 4 Februarie 1838 is ’n verdrag onderteken waarvolgens Dingane die gebied tussen die Drakensberg, Indiese Oseaan, die Umzimvubu- en Tugelarivier aan die Trekers gegee het. Twee dae later, toe Retief en sy 70 manne op die punt was om te vertrek, het Dingane hulle onder die valse voorwendsels na Umgungundhlovu (die koning se stad waar baie impi’s ook gebly het) gelok. Vir die doel van die “fees” wat hy vir hulle sou aanbied, moes Retief en sy manne hulle wapens buite die stad laat.


Binne-in die stad is Retief en sy manskappe deur duisende dansende en singende impi’s omsingel. Daarna het Dingaan sy bevel geskree dat Retief en sy manne vermoor moes word. Hordes Zoeloes het die Trekkers gegryp, hulle liggame met skerpgemaakte houtpale deurdring en vervolgens met knopkieriesdoodgeslaan.


Na hierdie moordfees het die impi’s onmiddellik na Retief se volgelinge vertrek, ongeveer 200 km weg, wat op sy tuiskoms gewag het.


Gedurende die nag van 16/17 Februarie het die impi’s op die slapende Trekkers toegesak. In die slagting wat gevolg het, is vrouens se borste afgesny, versplinterde houtspiesse in hulle liggame opgedruk, fetusse uit verwagtende moeders se mae gesny en die babas se koppe teen die wawiele verbrysel. Uiteindelik het ’n Trekkerkommando die Zoeloes van agter af ingehaal en aangeval, maar hulle het meer as 500 mense vermoor, waaronder ook swart en bruin werkers. Die Zoeloes het gevlug, maar het duisende stuks vee saamgeneem. Maande van angs en swaarkry het gevolg. In Augustus het die Zoeloes die Trekkers se laer aangeval met ’n oormag van 100 teen 1. Na ’n lang geveg het hulle gevlug. Die deurslaggewende geveg het op 16 Desember 1838 by Bloedrivier plaasgevind. Voor die geveg het die Trekkers tot God die Vader, Seun en Heilige Gees gebid dat sou Hy vir hulle die oorwinning gee, hulle en hulle nageslag die dag tot Sy eer sou onthou. God het hulle die oorwinning gegee.


Die verraderlike moord op hulle leier en manne, die barbaarse slagting op hulle vriende en families en die pogings om hulle uit te delg, het die Trekkers nie na die Slag van Bloedrivier op moordtogte gegaan om die hele Zoeloeland te beset nie. (Dit kan nie gesê word van die volke wat anderskleuriges in Australië, Nieuw-Seeland, Kanada, Noord-Amerika en ander plekke uitgewis het nie.) In stede daarvan het die Trekkers hulle by die oosrpronklike traktaat gehou en het hulle ’n onafhanklike Republiek van Natalia gestig terwyl hulle die kern van Zoeloeland onder Zoeloeselfregering onder die Zoeloekoning gerespekteer het.


Bron: Memorandum van die Volksraad 2016.

20 views

Volksraad Verkiesing Kommissie

© Copyright: VVK
No part of this website may be reproduced or transmitted in any form or by any means, 
electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage and retrieval system, without written premission in writing from the VVK.